1      AGENTE BIOLOGIKOAK. ZER DIRA? DEFINIZIOAK

Agente biologikoak dira: edozein mikroorganismoak, genetikoki eraldatutako, zelulen hazkuntzak eta giza mikroorganismoak, infekzio, alergia edo toxikotasunak eragin nahi dezaketenak.

a)     Mikroorganismo: Funts mikrobiologikoa, zelularra edo ez, erreplikazioa gai edo material genetikoa entitate emakida

d)    Zelula hazkuntza: "In vitro" zelula hazkuntzen emaitza organismo zelulaniztunak eratorritakoak

2      AGENTE BIOLOGIKOAEN SAILKAPENA 

Agente biologikoak infekzio arriskuaren arabera  lau taldetan sailkatzen dira:

a)     1. Taldeko Agente Biologikoa: Nekez gaixotasuna eragin  diezaioke gizakiari

b)    2. Taldeko Agente Biologikoa: Gizakiari gaixotasuna sor diezaioke eta baina, nekez zabaldu daiteke biztanleriaren artean eta normalean eraginkorra  diren profilaxi tratamendu daude.

d)    3. Taldeko Agente Biologikoa: Gizakiari gaixotasun larriak eragin diezaioke eta langilei arrisku larria aurkezten zaie nahiz eta , profilaxi edo tratamendu eraginkorra dauden.

e)     Taldeko Agente Biologikoa : Gizakiari gaixotasun larriak eragin diezaioke langilei arrisku larria, eta biztanleriari  zabaldu daitekena da ,eta, normalean, ez profilaxi edo tratamendu eraginkorrik

3      NEURRI HIGIENIKOAK

Jarduera guztietan langileen segurtasuna eta  Osasuna bermatu behar da agente biologikoen ondorioz, arrisku  gutxituz edo ekidituz beharrezkoak diren neurriak hartuz:

a)     Ezin daiteke jan, erre ezta edan arriskua dauden lan lekuetan

b)    Egokiakdiren  babes-jantziak bereziak.

d)    Komunak eta gela egokiak eta nahiko komun, begi garbigailu antiseptikoak

e)     Zehaztuko babes ekipamendu biltegiratze egokia izan eta  leku garbian eta bere funtzionamendu egokia hautatzean,

f)     Laneko jantzia lanean bertan utzi behar dira leku egoki baten

g)     Zauriak egon ezkero antiseptikogaz garbitu eta txertoa ipiniko zaio langileari

4      AGENTE BIOLOGIKOEN SAILKAPENA

Agente biologikoak legediaren arabera hurrengo 3 mailetan sailkatzen dira

-       A :  Alergia sortarazi dezaketenak : (onddoak eta bizkarroiak)

-       D:  Birusak

-       T : Toxinak

5      GAIXOTASUN KUTSAGARRIAK

Menpeko pertsonen zaintzan diharduten langileak gaixotasun kutsakorrak jasan ditzakete. Agente biologikoen eraginpean jartzearen arrazoi nagusienetariko izaten da menpeko pertsonaren garbitasunean eta hauen likidoekin (txisa,gorotzak,…). Prebentzio eta kontrol neurriak. agente biologikoen motaren arabera egokitu beharko dira , infekzio eta gaixotasun horren transmisio moduaren arabera

Gomendio orokor bezahala zuhutzia hartu behar da:

• Hepatiti Bren aurkako Txertaketa anti, odol edo beste fluidoekin zuzeneko edo zeharkako harremana izan bada.
• Langileen garbitasun pertsonala :

      -       Txaplatagaz estali edozein zauri hozien iturbura  izan daiteke eta

      -       Eskuen garbiketa aurretiaz eta erabiltzailearekin egon ostean eta

eskularruak erabili

     -       Eskularruak, txabusina eta maskarilak erabili . Baldin eta eskularruak pitzatu edo apurtuz gero, lehen baitlehen kendu eskuak garbitu eta berriak ipini beharko dira. Gomendatzen da eraztunik ez erabiltzea.

    -       Langile guztien txertatzea bermatzea

    -       Lantokiko garbitasuna

    -       Agente Biologikoen biltze,biltegiratze eta ezabapena egiteko neurri ziurrak erabiltzea

    -       Pixhoial aldaketetan eta ultzeren sendatzea harreta haundiz egitea.

    -       Kontu handia izan erabiltzaile laguntzan  edo erabiltzaile biriketako gaixotasun eta brokioetako jaraipenetan.

Kontu handia izan txertoak erabiltzerakoan xiringekin

Ergonomia kontu fisiko, kognitibo, sozial, antolamendu eta ingurumen faktoreak aintzat hartzen, , faktore hauek guztiak ez dira modu isolatuan hartzen baizik  bata besteekiko elkarrekintza aztertu duen diziplina da.

1 ERABILTZAILEEN HIGIPENA

Zergatik arriskutsua izan daiteke erabiltzaileen higipena? Hainbat faktore arriskutsu daude eta, beraz, kalteak sortarazteko arriskua areagotzen da . Hauek arrisku faktoreak deitzen dira eta alderdi ezberdinaekin erlazionaturik daude:

-       Zereginarekiko arriskuak:

• Indarra: Gu geuk egin behar dugun indarra eginkizuna egiteko (igo,karga bat bultzatzeko,ekartzeko)
• Errepikapena:Behin eta berriz eginiko mugimenduak lanaldian zehar  
• Jarrera behartuak: Jarrera ez egokiak hartzea, zerbait igotzeko edota edozein zamalan egiteko

-       Erabiltzaileekiko arriskuak:

 Ezin daiteke erabiltzaile bat igotzeko zama bat balitz bezala erabili, beraz, ez dira beti aplikatuko  karga segurtasunez altxatzeko arauak:

• Ezin daitzeke erabiltzaileak eutsi gorputzetik hurbil
• Erabiltzaileek ez daukate inolako eskudelarik
•  Ezin daiteke jakin zer egingo duen erabiltzaileak
• Erabiltzaileak tamaina handikoak direnean

-       Ingurugiroarekiko arriskuak:

• Laban eta erorteketa arriskuak
• Zoru desegokiak
• Leku mugaketak

-       Bertze arriskuak:

•  Laguntza eza
•  Lan ekipo ezegokiak
•  Jantzi ez egokiak
•  Formakuntza eza

1.1 ERABILTZAILEEN HIGIPEN TEKNIKAK

Erabiltzaile higipena adierazten du persona bat altxa, jaistea edo hartzean datzala. Zama lan hauen altxatzea 3 maila ezberdinetan bana ditzazkegu:

1. Eskuz eginiko higipena:

Son los realizados por uno o más asistentes con su propia fuerza muscular y, siempre que sea posible, aprovechando la capacidad de movimiento residual del usuario

2. Makineria txikiarekin eginiko higipena:

 Gailuak txikiekin lagundurik  marruskadura txikiko materialarekub egindako mugimendu  ergonomikoak dira, oinak eta gerria biratzeko asmoarekin

3. Makineriarekin eginiko higipena

Makineria elektromekanikoarekin eginiko zama lanak dira

1.2  ZEIN TEKNIKA EGOKIA ERABILI ERABILTZAILEENTZAKO

Erabiltzaile bat mugitzeko era egoki baten, lehenik eta behin erabiltzaile bera ebaluatu beharko dugu zein berezitasuna dituen jakiteko, Bereizitasun hauen jakinda faktore hau izan beharko ditugu kontutan:

-       Laguntzaren arabera

-       Tamaina eta pisuaren arabera

• Adibide gisa, gure erabiltzailea pisu handikoa baldin bada, laguntza mekanikoa beharko dugu.

-       Erabiltzailearen borondatea eta laguntza

Kontutan izan behar da erabiltzaile mugitzeroan, nahita edo nahi ez gure arriskuak areagotzen ditugula, hots, ondoez muskuloeskeletikoak:

• Gure pisua era asimetriko baten antolaturik dago eta ez du euskarririk. Hoenk areagotzen gure zailtasuna erabiltzailea hartzeko
• Noizbehinka , erabiltzailea urdurik dago , ez gaitu laguntzen , arriskuak areagotuz
• Ingurua ere areagotzen ditu arriskuak, jarrerak ezegokiak hartuz

Guzti honengatik, erabiltzaile bat mugitu behar badugu, ahalik eta gutxien zaiatuko gara egiten jakinda gure arriskuak areagotzen ditugulako

1.3  OINARRIZKO PRINTZIPIOAK HIGIPEN EGOKIA BERMATZEKO

Edozein higipen ekintza aurrera eramateko, nahizta gailu mekanikoak erabiliz, oinarrizko printzipio aplikazioa beharrezkoa da :

1. Beharrezko bada, eskatu ezazu laguntza. Higipen eragiketak asko ere errazoagoak egiten dira bi pertsonen artean , bakarka baino nahizta gailu mekanikoak izanda
2. Higipen eragiketa bate gin baino lehen , erabiltzailearen hurbilen jarri beharko gara
3. Erabiltzailearen lagundu gaitezan eskatu diogu ahal den einean
4. Mantenga una postura correcta durante las operaciones de movilización manual de usuarios.
5. Higipenak egiterakoan gorputzaren jarrera egokia izan behar
6. Jantzi eta oinetako egoki eraman beharko dira. Oso garrantzintsua da oinetako irristagaitzak eraman behar ditugula eta gure jantziek ez digutela inolako estroposurik egin behar erabiltzailea mugitzeko

1.4  ZAMEN MANIPULAKETAN TEKNIKEN ADIBIDEAK

1.4.1      ERORITAKO ERABILTZAILEEN HIGIPENA

Teknika hau aurrera eramateko bi persona beharrezkoak dira.

Gogoratzeko puntuak

• Erabiltzailea esarritako jarrera ipini
• Zorutik jesartzerako eragiketan, erabiltzailearen gorputza mugituko dugu alde batetik bestera sorbalda ahal den zuzenen eukita
• Erabiltzailaren laguntza eskatu.
• Laguntzaileak era sinkronizatu baten lan egin beharko dute .Beraien arteko komunikazioa oso garrantzitsua da eragiketak egiterakoan. 

1      DEFINIZIOA

Edozein garraiatzeko eragiketa edo karga baten euskarri langile bat edo gehiagoz, jasotzaileen barne, , bultzaka, tiraka edo desplazamendu egiterakoan, bere izaera edo baldintza ergonomikoa ezegokiak dituen arriskua eta bereziki bizkarreako lesioak eukitzeko 

2     ZER DA KARGA

Helburu praktikoetarako 3 kg baino gehiago pisatzen objektuak zamak deituko ditugu.

Oro har, gomendatzen gehienezko pisua 25 kg izango da. Salbuespen bezala, haurdun dauden emakumeak, nerabeak edota nagusiak diren langileak gehienez jota 15 kg zama manipulatuko dituzte.

Pisu balio hauek gainditzen direnean, prebentzio neurriak hartu behar dira, beraz, langileak ez du karga kudeatu behar, ondorioz, pisua  gutxiagotu beharko da  manipulaketa lortzeko. Beste neurri batzuen artean, egoera zehatzen arabera, ondorengokoak hartu daitezke:

-       Gailu mekanikoak erabiltzea.

-       Zamak altxatzea bi pertsonen artean

-       Manipulatu beharreko zamen pisua gutxitzea

3    ZAMAREN EGOERA GORPUTZARI DAGOKIONEZ

Pisua eta bestelako eragileen nahasteak, adibidez, zamaren posizioa, gorputzaren jarrera, gehienezko pisuak eskainiko dizkigu.

Hauek gaindituz gero, gure osasunarentzako kalteak sortarazi ditzake.

Alderdi nagusitzat zamalanen manipulaketan, zamaren hhurbil edo urruntasuna izango dugu gorputzarekiko.

Hurrengo irudian ikus genezake.

4     ZAMEN ORAPENA

Zama biribila, laua, irristakorra edo orapen ez egokia badauka, arriskua areagotu egingo da, ezin da behar bezala bermatuak bere eutsipena. Zama erabiltizkero, , honako orapenak topa ditzakegu :

-       ORAPEN ONA: Zamak helduleku onak baditu , ahal den eskuaren jarrera ona eukiz, eskumuturra egoera neutralean izan inolako postura txarrarik gabe

-     ORAPEN ERREGULARRA: Zamak heldulekuak ditu baina ez dira hain egokiak, ez dutelako ahalbidetzen ondo hartzea. Hemen sartuko ditugu heldulekurik gabe zamak eta hartu ditzakegunak gure eskua 90º flexionatuz.

-       ORAPEN TXARRA: Ez bada bermatzen orapen erregularraren orapena

5     GORPUTZ ENBORRAREN MAKURDURA

Enborraren makurdura karga bat maneiatzen ari den bitartean, gerrialde gunean egiten diren indarrak  askoz handiagoa dira gure enborra zuzen eukiko bagenu baino. Makurdura honen zergatiak oso nabarmenak dira, altxatzeko teknika txarra erabili dugulako,  funtsean espazio bertikal ezagatik. Kontuan izan behar dugu edozein zama lanek manipulazioa daukatela, eta ahal den zuzenen altxa behar ditugula zamak gure hanken flexibilitatea

6     AMATASUNA

Pisua  gainkarga eta bizkarrezurra makurduraren aldaketa amari eragiten dio, kasu askotan garria aldean mina areagotuz.

Amatasun egoerak hormonen aldaketa dakar, lokailuen apurketak ekar lezake eta amarentsako lesioak jasateko arriskuak gehituz.Gainera, aborto egoerak sor litzake edo haur goiztiarren jaiotza sortarazi dezake.

Kasu hauetan dauden emakumeak, eta normalean zama lanak egiten badituzte beren lanpostuetan, ahal den einean lan hauek utziko eta bestelako lanak xumeak egin beharko dituzte. Arreta berezia izango dugu haurdunaldian bertan eta haurra jaio hiru hilabete tarte mugan

Hurrengo atalean zamak nola altxatu behar den egiteko modua adieraziko dugu inolako arriskurik jasan gabe.

1.     Altxamenduaren Planifikazioa: Ikusi beharko dugu nolakoa den guk igo beharra daukagun zama, bai forma,pisu,euskarri eta arrisku puntuei

2.     Oinen kokapena: Oinen jarrera egokian ipini beharko dira, altxatze lanak era orekatu baten egiteko

 3. Altxatze Jarrera: Hankak tolestuko dira ,sorbalda ahal den  zuzenen eta kokotsa sarturik eukita.Enborra ez biratu eta postura baldarrik ez hartu

4.     Orapena: Zama ahal den sendoen eutsi gorputzera kontra jarriz. Orapen mota onena kakoduna izango da baina ikusi beharko ditu beren lehentasunen arabera. Orapena aldatu beharrean bagaude, poliki-poliki egingo dugu zeren arriskuak handituz baitdoaz.

5.   Altxatze Samurra: Igo, poliki-poliki, hankak luzatuz, bizkarra zuzen mantenduz. Zama ez da era azkar eta bortzatu baten mugitu beharko.

6.     Jira bira ekiditu: Buelta bortitzik ez egin. Gomendatzen da oinak ondo ipintzea.

7.     Zama gorputzaren kontra: Zama bularraldetik ahal den hurbilen jarri altxatze  lanetan

8.     Biltegiratu

Lan arriskuen prebentzioa arrisku psikosozialak, osasunean baldintza duten  lana antolatzerakoan jatorria eta sortzen erantzunak fisiologikoak dira (neuroendokrinoak erreakzioak), emozionalak (antsietatea, depresioa, alienazioa, sentimenduak .), kognitiboak (pertzepzioa, kontzentrazioa, sormena eta erabakiak hartzea,)eta jokabidearen ak(alkohola, tabakoa, drogak, indarkeria gehiegikeria gaitasuna, beharrezkoak ez diren arriskuak hartuz) Herritarrek ezaguna duten bat "estresa" bezala ezagutzen da, eta egoera jakin batzuetan intentsitatea, maiztasuna eta iraupena ere gaixotasun aitzindariak izan daitezke.

Lana antolatzerakoan, bost dimentsio bidez identifikatu ahal izango ditugun ezaugarri kaltegarriak dira:

Gehiegizko eskaera psikologikoa: Lana azkarra edo era irregular bate gin behar denean, gure sentimenduak eskutatuz, iritzirk ez eman eta erabaki zailak  eta azkar ematen direnean.

Eragin eta Garapen falta: Gure autonomi eremuaoso urria denean, gure gaitasunak eta ezagutzak  kontutan ez direnean hartzen, ezin dezakegunean  ordutegia egokitu familiaren beharretara, edota atsedenaldiak noiz egin dezakegunean.

Laguntza falta eta lidergoaren kalitatea: Lana isolaturik, nagusi edo lankide  laguntzarik Gabe lanetarako, eta gaizki zehaztutako zereginak gabe eta denbora eta informazioarik   gabe

Ordainpe eskasak: Lanean segurtasun eza, lanaren antolaketaren aldaketa egoten denean inolako informaziorik gabe, gure lana gutxiesten denean edota soldata oso eskasa denean.

Agerpen bikoitza: Etxeko lanek eta behar familiarrek eragindako dira, lanekoaz gain. Enpresako lanaren antolaketa eta etxekoak bateragaitzak dira eragin psikologikoak nabarmenduz 

Nahiko zaila da arrisku psikosozialen zerrenda bat egitea  baina jakin badakigu langileen osasunaren kaltetzen dutela... Aditzera emango ditugunak ezagunena edota ezagunetarikoak izan litezke, estresa, jazarpenak, bortzakeria kasu.

1      ESTRESA

Laneko estresa: “lanaren eduki, antolamendu eta ingurunearen aurkako alderdien edo alderdi kaltegarrien aurreko erreakzio emozionalen, kognitiboen, fisiologikoen eta portaerazkoen eredua. Egoera horren ezaugarriak dira urduritasun- eta erantzun-maila handiak eta aurre egiteko ezintasun-sentsazio ohikoa”.

1.1  EFEKTUAK

Gizabanakoak tentsioa epe laburrean kudeatzeko gaitasuna du, eta hori positibotzat har daiteke, baina presio handi bati denbora luzean aurre egiteko arazoak ditu. Gainera, gizabanako desberdinek modu ezberdinean erreakziona dezakete antzeko egoeretan eta gizabanako berberak modu ezberdinean erreakziona dezake egoera berdinean, baina bere bizitzako une desberdinetan eta estresa ez da gaixotasun bat, baina estres-egoeran denbora luzean egonez gero, laneko efikazia murriztu daiteke eta osasunean arazoak sor ditzake.

2     INDARKERIA

Indar fisikoa edo boterea nahita erabiltzea, mehatxu gisa edo benetan, norberaren aurka, beste pertsona baten aurka, edo talde baten aurka, lesioak, heriotza, kalte psikologikoak, garapenaren nahasmenduak edo gabetzeak eraginez, edo eragiteko aukera ugari sortuz.

Hiru motatan bana ditzakegu indarkeri mota nagusiki:

-       I. motatako indarkeria: Lantegitik at eratorritako indarkeria da. Hala nola, lapurketak lantegian kasu.

-       II. motatako indarkeria: Lantegian bertan gertatzen dena da. Hau eskubideen bermaketan gertatzen den indarkeria da

-       III. motatako indarkeria: indarkeria psikologiko handiko jokabideen mende egotea, jokabide horiek behin eta berriro eta luzaro gertatzen direnean, pertsona baten edo gehiagoren aurka, botere-posizioan dagoen pertsonaren edo pertsonen aldetik (ez nahitaez hierarkiaren arabera, psikologikoki baizik), biktimaren laneko bizitza nahastuko duen aurkako ingurunea edo inguru iraingarria sortzeko helburuarekin edo ondorio horrekin.

2.1  INDARKERIAREN EFEKTUAK

Indarkeriaren ondorioak zabal eta askotarikoak dira. Lan gertakari oldarkorrak kalte fisiko eta psikologikoa eragin ditzake. Oro har, maiztasuna handiarekin gertatuz gero eta indarkeri larria bada oso biziak izango dira jasandako ondorioak. Indarkeri mota bat gizabide eza da, langileen osasunaren txarragotxea erakartzen duena, sexu jazarpenera helduz.

3     LAN JAZARPENA

Indarkeria psikologiko handiko jokabideen mende egotea, jokabide horiek behin eta berriro eta luzaro gertatzen direnean, pertsona baten edo gehiagoren aurka, botere-posizioan dagoen pertsonaren edo pertsonen aldetik (ez nahitaez hierarkiaren arabera, psikologikoki baizik), biktimaren laneko bizitza nahastuko duen aurkako ingurunea edo inguru iraingarria sortzeko helburuarekin edo ondorio horrekin.

3.1  LAN JAZARPENAREN EFEKTUAK

Lan jazarpena lanerako gaitasuna auzitan jartzea eta lanbidea gauzatzeko kondizioak hondatzea dakar. Halaber, lanaren bakartzea ,gure lankideak gu zalantzan jartzea eta hainbat urteetan lortutako ospe pertsonalaren zikintzea

4     SEXU JAZARPENA

Pertsona baten duintasuna iraintzea asmo edo ondorio duen izaera sexualeko portaera berbal nahiz fisiko oro, bereziki testuingurua beldurgarria, iraingarria edo umilgarria bada.

Sexu jazarpena zer den hobeto definitzeko, ulertu behar da bi modu nagusitan agertzen dela :

Xantaia  moduan,  kasu  honetan,  eskatu  gabeko  sexu  jokaera  nahiz  jokaera  sexista  edo  matxistaonartzeak  edo  ez  onartzeak  eragin  zuzena  du  lana  lortzeko  aukeran  edo  lan  baldintzetan  (lansaria,igoera,  tokialdaketak,  prestakuntza...)  Xantaiaz baliatzen  direnek  goragoko  posizioa  izaten  dutehierarkian edo zerikusia dute pertsona jazarriari buruz hartzen diren erabakietan

Bigarren mota, sexu jazarpena sortutako lan baldintzak .Lan giroaren barnean, , sexu-atributuak, normalean emakumeak, ezaugarri bat, nahiz eta bistaratu behar denean zerikusirik ez duenean lanarekin .

APNABIk, bere jardueraren garapenean, oinarrizko printzipiotzat du emakume eta gizonen duintasuna errespetatzea eta dagozkien eskubide bortxa-ezinak babestea.

- Pertsona orok eskubidea du bere lan-jarduera garatzeko, sexu-jazarpenik edo sexuagatiko jazarpenik gabe, guztiz errespetatuz bere intimitatea eta osotasun fisiko nahiz morala.

- APNABIk prebentzio-lanak egin behar ditu sexu-jazarpen edo sexuagatiko jazarpen jarrerarik agertu ez dadin, arrisku psiko-soziala direlako eta Erakundeko langile guztiek eskubidea dutelako  laneko segurtasuna eta osasuna eraginkortasunez babestua izan dadin, eta hortik erator litezkeen ondorioei erantzun dakien.

- APNABIk sexu-jazarpenaren eta sexuagatiko jazarpenaren aurkako prebentzio eta babes prozedura bat ezarriko du, non kaltetuen eskubideak babestuko baitira, beharrezkoa den zuhurtasun eta konfidentzialtasun testuinguruan.

- Sexu-jazarpena edo sexuagatiko jazarpena jasaten duela uste duen pertsona orok eskubidea du erreklamazio edo salaketa bat aurkezteko, baina horrek ez du esan nahi dagozkion ekintza administratibo eta judizialak baztertu behar dituenik. Protokolo honetan aurreikusitako prozeduraren arabera ebatziko litzateke erreklamazio edo denuntzia hori, langileek eta Erakundeko Zuzendaritzak ezarritako ordezkarien parte-hartzearekin.

4.1  APLIKAZIO ESPARRUA

Protokolo honetan aurreikusitako prozeduraren aplikazio esparru objektiboa da neurriak ezarri eta aplikatzea lan harremanetan sexu-jazarpen edota sexuagatiko jazarpen egoerak prebenitzeko. Horretarako, prestakuntza, informazio eta sentsibilizazio lanak egingo dira Erakundeko pertsona guztiekin, eta, hala badagokio, biktimek aurkeztutako erreklamazio eta salaketak tramitatuko dira, dagozkien bermeekin, kontuan hartuz langileek genero indarkeriarik gabeko lan inguruneetan jarduteko duten eskubideen inguruko arauak.

Hauxe da, aplikazio esparru subjektiboa:

a)     Kontratatutako profesionalak

b)    Boluntarioak

d)    Praktiketako langileak

e)     APNABIn zerbitzuak ematen dituen edonor, edozein dela ere erakundearekiko harremanaren izaera juridikoa.

Protokoloaren berri emango zaie APNABIren enpresa kolaboratzaileei, erakunde hornitzaileei, eta praktikak kudeatzen dituzten prestakuntza enpresa edo erakundeei.

Protokolo honen aplikazio esparruan sartzen diren langile guztiek errespetatu egin beharko dute pertsonen duintasuna eta saihestu egin beharko dituzte sexu-jazarpen edo sexuagatiko jazarpen izan daitezkeen jarrerak. Pertsona horietako edonork aukera du sexu-jazarpen edo sexuagatiko jazarpen erreklamazio edo salaketa bat aurkezteko, Protokolo honetan aurreikusitako prozeduraren arabera.

4.2  HELBURUAK

·      Helburu orokorra

APNABIn lan egiten duten pertsona guztien lan harremanetan sexu-jazarpena eta sexuagatiko jazarpena prebenitzea, jazarpen horren inguruan sentsibilizatzea eta desagerraraztea.

·     Helburu espezifikoak

A)   Kontratatutako langileak, praktiketan daudenak eta boluntarioak informatzea, prestatzea eta sentsibilizatzea, sexu-jazarpena eta sexuagatiko jazarpena zer den jakin dezaten.

B)   Sexu-jazarpen edo sexuagatiko jazarpen egoerak identifikatzeko jarraibideak ematea, prebenitzeko eta saihesteko.

C)   Beharrezkoak diren antolakuntza espezifikoa eta neurriak ezartzea gertatzen diren kasuei arreta emateko eta ebazteko.

D)   Kaltetuen segurtasuna bermatzea, bai eta jazarpena desagerrarazteko ezarri behar diren neurriak eta zigor prozedurak aplikatzen direla ziurtatzea

4.3.        DEFINIZIOAK

Lan-eremuko sexu-jazarpena edo jazarpen sexista nahiz matxista jokabide desiragaitza da jasaten duen pertsonarentzat.  Ez da biek adostutako jokabide bat.  Pertsona bakoitzari dagokio erabakitzea zer jokabide mota den onargarria berarentzat, eta zeinek joka dezakeen horrela berarekin.  Esan nahi baita jazarpena jasaten duen pertsonaren pertzepzioaren arabera epaitu behar dela, hau da, irizpidea subjektiboa dela.

Emakumeen eta gizonen benetako berdintasunerako 2007ko martxoaren 22ko 3/2007 Lege Organikoak 7. artikuluan definitzen du zer diren sexu-jazarpena eta sexuagatiko jazarpena:

1. Sexu-jazarpena: Sexu izaerako edozein portaera -hitzezkoa edo fisikoa-, pertsona baten duintasunaren aurka egiteko helburua edo ondorioa duena, bereziki, ingurune beldurgarria, umiliagarria edo iraingarria sortzen denean.

Esate baterako, sexu-jazarpen izan daitezke jokabide hauek:

a)    Adierazpen iradokitzaileak eta desatseginak, itxurari buruzko txisteak edo adierazpenak, eta nahita egindako hitzezko abusu lizunak;

b)    Gonbidapen likitsak edo konprometigarriak;

c)     Lantokietan eta laneko tresnetan irudi pornografikoak jartzea;

d)    Keinu zantarrak;

e)     Beharrezkoa ez den kontaktu fisikoa, ukitze arinak;

f)      Pertsonak ezkutuan behatzea toki pribatuetan, hala nola komunetan, aldageletan;

g)    Sexu-mesedeak eskatzea, lehentasunezko traturako promesa esplizituak edo inplizituak eginez edo egin gabe, edo mehatxu eginez, eskaerari erantzun ezean (sexu-xantaia, quid pro quo edo trukerakoa);

h)    eraso fisikoak.

2. Sexuagatiko jazarpena: Pertsona jakin baten sexuarekin zerikusia duen edozein jokabide, xede edo ondorio duena pertsonaren duintasunaren aurka egitea eta ingurune beldurgarria, umiliagarria edo iraingarria sortzea.

Beste portaera batzuen artean, jazarpenezko jokabide izan daitezke honako hauek:

a)    langileari edo bere lanari buruzko deskalifikazio publikoak, behin eta berriz egindakoak;

b)    Itxura fisikoari, ideologiari edo sexu-aukerari buruzko adierazpen etengabeak eta isekagarriak;

c)     Agindu kontraesankorrak ematea, eta, ondorioz, egiteko ezinezkoak, sexuagatik egiten denean;

d)    Agindu iraingarriak ematea;

e)     Muturreko eta etengabeko zainketa dakarten jarrerak;

f)      Pertsona bat bakartzeko eta inkomunikatzeko agintzea, sexuagatik egiten denean.

g)    Eraso fisikoa.

5     BURNOUT SINDROMEA (LANGILEAREN NEKEA)

Langileen nekea lanaldien antolamenduaren ondorioz, batez ere gaueko eta txandakako lanengatik sor daiteke.

Batzuetan, pertsona baten nekea ulergaitza izan daiteke horretarako motiborik ez duela uste dutenentzat, lan horretan ahalegin fisiko handien premiarik ez duela kontuan hartuta. Alabaina, kaltetuak ez du adierazten neke fisikoa duenik; izan ere, sintoma fisiko batzuk izan arren (muskuluetako minak, urdaileko minak...) akidura mentala da funtsean. Akidura mental hori hainbat faktorek eragin dezakete, ez soilik lanaren alorrekoek. Itxuraz erosoak eta atseden onekoak dirudite lan batzuek, baina lan horietan dihardutenek arazo eta nekeak izan ohi dituzte.

Akidura deskriba daiteke neke-sentsazioa eta jardueraren errendimenduan izandako murrizketa edo nahigabeko aldaketa bezala. Akidura-sentsazioa organismoaren mekanismo erregulatzailea da, moldaera-balio handikoa, organismoaren atseden-premia adierazten duen heinean.

Lanaldiaren antolamenduari lotutako langilearen akidura gerta daiteke, bai gehiegizko lanaldiagatik, bai atseden faltagatik. Ohikoagoa da gaueko lanetan, edo txandakako lanetan, lanaldia behin eta berriro luzatzen denean, edo lanegunen arteko ezinbesteko atsedena falta denean.

5.1  BURNOUTaren EFEKTUAK

Burnout efektuak behin eta berriro egindako lanaren ondoriak dira.Ondorioak neurri handi bat lan helburuak lortzeko ahalegina zaiagotzen direnean nabarmentzen da.

Askotan,  erakunde berak lorpena erraztu beharrean oztopatzen ditu. Gainera, kontuan izan behar da, printzipioz, burnout da zorrozki lan-erantzun bat dela, nahiz eta ondorio orokorra lana ez izan.

Osasun eta jarrera arazoak erakartzen ditu, normalean  depresioa eta antsietatea bere adierazpen nagusienetarikoak.

Erabiltzaileekin gertakari ekintza ereduak orokortzea ez da posible, erabiltzaile bakoitzak mundu bat delako. Kasu honetan jarraibide generiko batzuk adieraziko ditugu.

Lehenik eta behin, portaera jokabideak, ezin ditzakegunez guztiz ezabatu, murrizten saiatuko gara.

Jarraibide horiek ulertu behar da, erabiltzaile bakoitzak ez delako berdina eta askotan ezin metodologia bera erabili.

Arau horien artean, hauek kontuan hartuko dugu, nahiz eta gehiago izan daitezken:

-       Erabiltzailearen deskribapena

-       Azterketa funtzionala

-       Ingurugiroaren azterketa

1       ERABILTZAILEEN DESKRIBAPENA

Erabiltzaile gaitasunak, beraien egoera, euren portaera eta bizimodua dira.

2      AZTERKETA FUNTZIONALA

Atal honetan, aurrekariak, analisia ekologikoak, ondorio eta esanahi portaerak deskribatzen dira

Printzipioz, jokabide guztiak hiru xehetasun arau hauek jarraitu behar dituzte:

1. Jokabide hauek behagarriak izan behar dira. Jokabide noiz ematen den z eta noiz ez jakin; beraz, deskribatu behar da, beraz, behatu daitekena
2. Jokaerak neurgarriak izan behar dira. Portaera batzuk neurgaitzak dira adibidez “diruaren erabilpena”, ordea portaerak, "irribarre", "eskerrak",  errazago neurtu daitezke.
3. Azkenengo ondorioa jakintzat  eman dezakegu: erabiltzaileen jokabideak areagotu edo murriztu daiteke.

Konturatu behar gara portaera ingurumena araberakoa dela,  ona. zerbait egokia denean edo txarra, "zigorra" jokabidea ez denean guk lortu nahi duguna.Horrexegatik erantzuna indartu dezakegu alde batera edo bestera ingurumenaren arabera.

Kontzienteki edo inkontzienteki biak erabiliko dit ugu jokabide positiboak lortzeko erabiltzaileei laguntzeko (eskerrak, hortzak, irribarre,.. garbitu) edo portaera egokitzat txikitzeko (ile beste pertsona bati tiraka, mahai gainean bere burua sakatuz). Oso garrantzitsua, jakin behar dugula nola erabili horiek ahalik eta eraginkorrena izan dadin

Lehenik  erabiltzaileak nolakoa den jakin behar dugula, nola aurrez jakin hura laguntzeko eta beharrezko informazioa jasotzeko. Hemen errefortzu positiboei arreta izango diegu. Erabiltzaile bakoitzak bere errefortzuak ditu, horrexegatik, lan garrantzitsua egin behar dugu aurkitzeko.

Orain zigorrari buruz arituko gara.

Indargarri negatiboak, hitza dioen bezala, zerbait negatiboa bezala hartzen da adibidez, kolpeak, gehiegikeriak,… Esan dezakegu zigorra  jokabide batek eragiten duen desatsegina den ondorioa dela. Pertsonaren portaera alde batera usten du  zerbait gertatzen bazaio pasatu ondoren

Ezagutzen dugun modu bakarra indartu edota zigortzen duen  jokabideari,  eragiten dionean jokamoldeak  ikusirik.

Jokabide askok aipatzen dira portaera positiboak edo negatiboak adierazteko. Erregistro horiek fisikoak edo psikologikoak izan daitezke.

Jokabideen abiaburuak gai honetan ezezagunenak dira, ordea, zein gertakari jokabideari  eragin dion identifikatzeko erabiliko ditugu informazio iturburutzat izanik

3.     INGURUGIROAREN AZTERKETA

Ingurumena gure inguruan dagoena da, beraz, gure jokabideak gure ingurumena aldatzen dute.

Zein ingurunetan bizi, lan edo aisialdia non pasatzen duten erabiltzaileak jakin behar dugu, berain beharretara egokitzeko.

Ingurumen estandarizatu izateaz gain, ez dago zalantzarik, beraien beharretara egokitu behar garela.

Erabiltzaile ingurumena hobetzeko, erabiltzaileak berak, bere etxean, lanean eta aisialdian erabakiak ahal den neurrian hartu behar dituela

Ingurumena ikusirik, erabiltzaileari aukera desberdinak eman behar diogu: jarduera mota, noiz, norekin, zein materialarekin lan egin, musika xehetasun...

Erabiltzaile baten jokabidearen plagintza bate gin nahi dugunean eta bere portaera arazoak gutxitu nahi ditugunean, lehenik bere portaeran zer eragiten duen jakin behar diogu bere ingurugiroan.

Bi  zutabe egitea bezain erraza da: egokiak diren gauzak eta aldatu behar ditugun gauzak.

Ikuspegi batzuen so egin behar dugu,ingurune fisikoari (normalizazioa, irisgarritasun, egokitasuna erabiltzaile), ingurune pertsonalari (erabiltzaile tratamendua, aukeratu), testuinguruari (jarduerei, jardueeren funtzionaltasuna):. Saiatu beharko gara zutabe bakoitzak bete ondoren, gauza onak gertatzea eta gauzri txarrenak kentzea.

4       ARRAZOIEN AZTERKETA

Arrazoien azterketari  dagokionez, nola errefortzu positiboa eta negatiboa erabiltzaileengan  eta guregan eragina  duten bermatu behar dugu ahalik eta arrisku fisiko eta psikologikoa gutxitzeko.

Gatazkak erakunde guztietan existitzen dira. Gehienetan, gatazka negoziazio bidez kudeatzen da. Komunikazio eta negoziazio lagunen artean zailtzen direnean eta harremanak kaltetzen denean , hirugarren pertsona baten laguntza eskaini behar da  akordioa puntu bat aurkitzeko.

Lanean langileen arteko gatazka  normalean zuzeneko eta bi langileen artekoa da, postu berdinekoa, baina ere badagoz ,ugazaba  eta langileen artekoa. Desadostasun argiak dira eta rolak eta zereginak argi eta ondo definitzen dira guztientzat. Lanean pertsonarteko gatazka areagotzen denean, komunikazio zaildu eta apurtu egin daiteke.

APNABI, gatazka hauek konpontzeko prozedura daukagu eta hurrengo lerroetan aditzera emango dugu :

1     DEFINIZIOA

Arazo bat da, egoera bat non bi lagun edo gehiagok interes kontrajarriak agertu dituzten, norgehiagokan arituz, laneko helburuak lortzeko bidea oztopatuz eta arazo gehiago sortuz, bai inplikazio zuzena dutenengan eta baita gainerako langileengan ere.

2     XEDEA

Langileen segurtasuna eta osasuna bermatzea.

Lanerako giro ona mantentzea eta sustatzea.

Helburua ez da zigortzea, ezta ere errudunak bilatzea.

3     FUNTZIONAMENDUA

Arazo oro zerbitzuan bertan konpontzen saiatuko gara, inplikatutako pertsonen artean, eta hori posible ez balitz, haien gainetik dagoen koordinatzailearen edo arduradunaren bitartez. Arazodunak beste zerbait esan ezean, gertakaria nahiz horren inguruan deitutako bilerak pribatuak eta isilpekoak izango dira. Ez da bilera horien erregistrorik gordeko.

NORBERE BABESERAKO DERRIGORREZKO EKIPAMENDUAK bezala hartukoa da, edozein  babes ezaugarri arriskuak gutxitzeko edo beraien segurtasuna areagotzeko erabiltzen diren edozein gai edo osagarri

Hurrengokoak geratzen dira definizoatik at :

-       Ohiko lan arropa eta uniformeak ez bereziki diseinatutakoak osasun fisiko edo langilearen osotasuna babesteko

-       Sorospen taldeen arropa

-       Militar, polizia eta Ertzaintzak beren babeserako erabiltzen duten arropa

-       Kirol arropa

-       Autobabeserako arropa

-       Garraiobideetan erabiltzen segurtasun eta babes arropak

NBEak langileei debalde eman behar zaizkie erabili behar dituztenean, ahal den neurrian aldatuz langileak eskatuz gero.

Norberaren babeserako ekipoak erabili beharko dira, segurtasun edo osasun arriskuak saihestu behar  ditugunean  baina lehenik eta behin ingurumenean edo era kolektiboan hartu beharreko neurriak ekiditu , baliabide tekniko edo lan antolaketa dela eta ezin baditugu mugatu.

Norberaren babeserako derrigorrezko ekipamenduak (NBE)  segurtasuna eta babesa ematen digute, arriskuak gehigarririk gabe. Horretarako:

a)     Lantokian dauden baldintzei erantzutea.

b)    Baldintza anatomiko eta fisiologikoa eta langilearen osasuna kontutan izatea

d)    Behar bezala egokitu beharko dira doikuntza ondoren.

Norberaren Babes Ekipamenduak CE adostasun marka  eta CE marka izan behar dute 

Erabilera, biltegiratze, mantentze, garbiketa, desinfekzioa, dagokionean, eta norbera babesteko ekipamenduen konponketa fabrikatzailearen argibideen araberakoak izan behar dira.

Kasu berezietan izan ezik, norbera babesteko ekipoak, bakarrik erabili ahal izango dira baimendutako  erabilerak burutzeko.

Zein baldintzatan babes ekipoak erabili behar diren, finkatuko dira:

a)     Arriskuaren larritasunaren arabera

b)    Denbora eta esposizioa maiztasunaren arabera

d)    Lan postuaren baldintzen arabera

e)     Ekipamenduaren etekinaren arabera

f)     Ekipamendu bera erabiltzearen ondorioz sortarazitako arriskuak gehigarria ezin direnean saihestu

Norberaren babeserako ekipoak printzipioz esleituko dira bakoitzaren erabilerako. Inguruak hainbat pertsonek ekipamenduaren erabilera eskatzen badute, beharrezkoak diren neurriak hartuko dira, beraz, ez du inolako osasun edo higiene arriskurik sortu behar.

Hurrengo lerroetan, APNABIn bai centro eta etxebizitzetan aurkitu ahal ditugun babes ekipamenduak erakutsiko ditugu berain berezitasunekin batera, zertarako balio duten, nola ipintzen diren,…

1      MAUKAK

Kasu honetan APNABIn erabiltzen diren  Mahuka nahi ditugu. Irudian ikus daitezke hainbat ikono osatutakoak zertarako erabilgarriak diren eta beraien duten gehienezko tolerantzia.

Errezenarekin hasiko gara. Ikusiz gero CE marka topa dezakegu. Honek adierazten du Europar Batasunean eginikoa dela eta bermatzen du ere, gutxienezko legedi europearra betetzen duela

Gainerako ikonoak , erresistentzia mekaniko aipatzen, hau da, urraketaren  dion muga eta erresistentzia termiko.
Halaber, zein erabilera eman ahal dizkiogun mahukei adierazten digu ere .

2       BINILOZKO ESKULARRUAK

Errezenatik hasteko, CE marka daukagu , kaxaren aurreko aldean. 

Atzekaldean ikus genezake hainbat ikono baina nagusienak dira, urraketaren muga, babes biologiko kimikorako balio duela .

Baita esan genezake latex gabeko eskularruak direla

3      NOLA IPINI ETA KENDU NBEak

Babes ekipamendu erabilpen egokia izan dadin, protokolo batzuk dagoz, segurtasun neurri areagotuz bai jartzerakoan eta kentzerakoan. Protokolo hauek kolokan ipiniz gero, arriskuak gehitu ditzakegu.

Hurrengo lerroetan nola eskularruak ipini eta kendu bhar ditugun jarraipideen adibide bat emango dugu.

Honek ez du NBE guztietarako balio. Bakoitzat bere jarraipideak ditu.

4       ESKULARRUAK IPINTZEKO  ETA KENTZEKO ARGIBIDEAK

1. Eskularruak ipini baino lehen eskuak garbitu behar ditu  eta zartadurarik ez eukitea bermatu beharra daukagu.
2. Eskularruak apurturik ez daudela bermatu
3. Ez aldatu
4. Kentzerakoan, erabilera bakarrekoak badira , berden ontzira bota
5. Ez erabili bi pertsonen artean

Apurtuz gero, bota eta berriak ipìni.

5         MASKARILAK  IPINTZEKO ETA KENTZEKO ARGIBIDEAK

Berha den bezala eskuak garbitu

Maskaliraren iraungitze data ikusi beharko dugu eta ondo dagoela ikusi, bai filtroak, susdurreko klipa ondo dagoela,…

Maskarila ipini

Maskarila egokitu babes ona emateko.

Bizarra eta belarrondoko bizarra  ondo moztuta egotea zeren izan daiteke egokipen arazo bat.

Betaurrekoak erabiltzen baditugu maskarila jarri baino lehen kendu eta egokitu ostean ipini.

Maskara kentzeko, gometatik edo ahotik hartuko da , errazagoa dena kentzeko.
Edukiontzi egoki batetara botako ditugu  maskarila.
Maskaril a kendu ondoren eskuak garbituko ditugu.

A)   Segurtasuna eta osasun seinaleztapena lanean: zeinu-taula bat da, objektu, jarduera edo egoera aipatuz eta  segurtasun edo osasunari lotutako informazioa edo betebehar bat emanez, panel forma duena, kolore , argia, seinale akustikoa, ahozko komunikazioa edo eskuko seinalez egindakoa, hala dagokionean.

B)   Debekua Seinalea : Arriskuak sortarazten dituen  jokabideak debekatzen  ditu 

D)   Oharpen seinale: arriskuaz ohartarazten gaituena

E)    Betebehar seinalea: jokabide bat betebehartzera egiten gaituena

F)    Sorospen eta salbamendu seinalea: larrialdi irteerak, lehen sorospenak eta salbamendu gailuei buruzko informazioa ematen diguna

G)   Seinale adierazlea: informazio ezberdinak adierazten dituen seinalea da b pasartetik f pasartera

H)   Panel formako seinalea: forma geometriko, kolore eta ikur edo sinbolo,  edo hauen konbinazioaz seinalea da  berariazko informazioa duen  eta ikusgarritasuna nahikoa duena

I)     Seinale gehigarri: beste seinale batekin bateragarria H pasartean adierazitakoarekin batera.

J)     Segurtasun koloreak: Lan segurtasunean eta osasunean esanahi zehatz bat egozten zaizkion koloreei

K)   Ikur edo marrazkiak: Adierzten dute betebeharrezko jokabideak , panel formako seinale batekin edota argiztatutako seinale bategaz

L)    Argiztapen seinlaeak: material garden edo zeharrargiz barrutik eta atzekaldetik argiztatuta dagoena , berez azalera argitsua gisa agertzen den seinalea tankera hartuz

M) Soinu seinaleak: soinu seinale kodifikatuak dira gailu egoki baten bitartez irratsarritakoak, giza edo ahots artifiziala parte hartzerik gabe.

N)   Ahozko seinaleak: ahozko mesu konkretu bat duen seinaleak dira nahiz giza ahotsaz edo sintetikoaz egindakoak.

O)   Keinu bidezko seinaleak: mugimendu bat edo beso, esku-posizioa, forma baten jarririk, kodetuak dauden  gidaritza maniobrak dira 

Segurtasuna kolore seinale baten parte izan daiteke.

Honako taulan, segurtasuna koloreak, bere esanahia eta bere adieraziko dira:

1      OHARPEN SEINALEAK

Hiruki formakoak. Piktograma beltzak hondo horia eta ertz beltzak gainean.

2      DEBEKU SEINALEAK

Biribil  formakoak. Piktograma beltzak hondo zuriarekin eta ertz eta zerrenda gorriak.

3       BETEBEHAR SEINALEAK

Biribil  formakoak. Piktograma zuria hondo urdinarekin 

4       SOROSPEN ETA SALBAMENDU SEINALEAK

Laukizuzen edo karratu formakoak. Piktograma zuria hondo orlegiarekin

5      SUTEEN AURKAKO SEINALEAK

Laukizuzen edo karratu formakoak. Piktograma zuria hondo gorriarekin

1.  ARGI BIDEZKO SEINALEAK

Zeinua igorritako argiek, argi kontraste egokia  izan behar dute ingurunearekiko erabilera-baldintzen arabera. Argiaren bizitasunak ikuz erraza izan dadila bermatu behar du inolako itsualdirik egin gabe.

Gailu batek,  etengabeko eta aldizkako argiak igortzen baditu, aldizkako seinalea etengabeko seinaleak, arrisku-maila handiagoa  adieraziko dute edo premiazko ekintza bat dela.

Ez dira erabiliko, aldi berean, bi argi-seinale  nahasmena sor dezaketenak, edo argi seinale bat beste argi igorpen gertu.

Argi keinukariak erabiliz gero, iraupen eta argi maiztasunaren arabera, mezuaren identifikazio egokia bermatu behar dute, beste argi seinaleekin nahastu gabe

2.  SOINU BIDEZKO SEINALEAK

Seinale akustikoa ingurigiroko zarata maila baino soinu maila bat altuagoa izan behar dute, gogaikarriak bilakatu gabe. Ez dira erabiliko soinu seinale ingurugiro zarataegia denean.

Seinale akustikoen doinua, edo, aldizkako seinaleena, iraupena, maiztasuna eta pultsu taldekatzea, identifikazio egoki eta bereizketatua izan behar du, ingurugiroarekin zaratekin konparatuz

Ez da erabiliko  aldi berean bi soinu.

Gailuak tonu batez igor badezake ,edota intentsitate aldakorreko edo aldizkako seinale akustikoa igortarazten baditu, , kontrastetzat hartuko dira ahalik eta gehien arrepikatzen badira arrisku maila handiagotzen dela adieraziko dute.

Ebakuaketaren seinalea jarraian izan behar da.

Hizlari ,igorle eta entzuleak testu labur, esaldiak, hitzak edo hitz-multzoak osatutako hizkuntza baten ahozko komunikazio kodifikatua izan behar da.

Ahozko mezuak labur, sinple eta ahalik eta argien; hitzezko hiztunaren eta entzumena entzule gaitasun trebetasunak nahiko hitzezko komunikazio fidagarriak bermatzeko.

Ahozko komunikazioa zuzena edo zeharkakoa (giza edo artifiziala ahotsa, baliabide egoki bat zabaldu) (giza ahotsa erabilera arabera)izango da.

Adibidez:

a. Hasiera: irteera komando

b. Geldialdi: eteteko edo mugimendua amaitzeko.

d. Amaiera: eragiketen amaiera

e. Igo: zama igotzeko.

f. Jeitsi: zama jaisteko

g. Aurrera, atzera, eskuin, esker: Hemen adieraziko dugu norakoa mugitu behar dugun zama

h. Arrisku: emergentzi geldialdiak egin behar ditugunean

i. Azkar: mugimenduak azkartu behar ditugunean segurtasun arrazoiengatik

Eskuekin egindako seinaleak zehatza,sinple, erraz egiteko eta ulerterrazak izan beharko dira.
Bai eskuen erabilera, aldi berean, simetrikoki mugituko dira seinale bat emanez.

Adibidez: