Enpresa Digitalak

Ez dugu berriro azalduko Cristobal Colónen historia eta Amerika aurkitzen lagundu zuen bidaiaren finantzaketa, arrisku-kapitaleko eragiketa (handi) hura. Halaber, ez dugu gogoeta egingo ekintzailetza berritzailea finantzatzeko ekosistema bat izatearen beharraz eta onurez ere, “ekintzailetzaren eta berrikuntzaren hub” bat sortzea eta talentua eta startupak garatzea eta erakartzea helburu duen edozein estrategiatan ezinbesteko politika gisa.

Mundu-mailan ekintzailetzaren lider diren hubek kudeaketa publikorako aukera gisa jorratzen dute behar hori, non zeharkako etekinak (dirulaguntzak, laguntzak, finantzaketa, garapen ekonomikoaren bidezko itzulera…) lortzen dituen finantzaketa publiko tradizionalaz gain, startupetako kapitalean eta/edo inbertsio-gailu pribatuetan zuzenean inbertitzen duten gailu publikoak eta mistoak sortzen ari diren, etekin ekonomiko zuzenak eta nabarmenak lortzeko helburuarekin, (ber)inbertsio iraunkor eta gero eta handiago bat lortu ahal izateko. 

Startup eskalagarriei sistematikoki laguntzeko kontzeptutik abiatuta, nolabaiteko berrikuntza eta “aurkitzeko dagoen” negozio-eredu bat eskainiko dituen produktu/zerbitzu batekin, non ehuneko txiki batetik ekonomia sortuko duten enpresa handiak sortuko baitiren, ekintzailetzaren aldeko inbertsioa industria estrategiko eta ez-pertsonalista gisa hartzen dugu, kontuan hartuta merkatuko berrikuntza eta aurkikuntza horiek onartzen dituen industria bat ez garatzea are arriskutsuagoa dela. 

Jakin behar dugu, halaber, kudeaketa publikoaren egunerokotasunagatik zailak direla epe luzeko “apustu” estrategikoak (berehalako eta zuzeneko itzulerarik ez dutenak), epe luzera aldaketa sozial eta ekonomiko sakon eta iraunkor bat eragitea helburu dutenak, izan ere, gizartearen kezka nagusia berehalako enplegagarritasuna da.

Baina bistakoa da Madril, Bartzelona, Valentzia edo Bilbo bezalako hiriek erakutsitako dinamismoa eta haien garrantzia, zeinak, berehalako premien kezka eta bilakaera globalarekiko fedea alde batera utzita, ekintzailetzaren eta berrikuntzaren hub global gisa posizionatu diren, eta hainbat urtez testuinguru eta kultura egoki bat sortzen jardun ondoren talentua eta inbertsioa sortzeko eta erakartzeko asmoz, ekintzailetzaren ekosistema estrategiko sendo eta iraunkor bat garatu dute.

Espainiako ekintzailetza finantzatzeko eta inbertitzeko ekosistemaren kartografia egiteko, baliabiderik onena El Referente-k 2016az geroztik urtero argitaratzen duen “Guía De Inversión Para Startups” (Startup-etarako inbertsio-gida) da (4. edizioa argitaratu zuten 2019ko irailean). Bertan, gaur egun Espainian indarrean dauden finantzaketa-formulak zerrendatu eta autonomia-erkidegoen arabera egituratzen dira: 140 business angel baino gehiago, 200 ekimen publiko eta pribatu baino gehiago hazi-proiektuei ekiteko, azeleratzeko eta inkubatzeko, 130 funts eta gailu baino gehiago, eta Europatik datozen 91 funts. 

A) STARTUP-EN FINANTZAKETAREN JATORRIA

Startup baten hasierako fasearen eta merkaturatzeko fasearen artean dauden aldeak, enpresa “tradizional” bihurtzeko finkatu aurretik, eta ez-bizirautearen adierazleak direla eta, zaila da startupak era tradizionalean finantzatzea.

Finantzaketarik onena (kalitateagatik eta kostuagatik) bezeroei egindako fakturen bidez lortzen bada ere, haien negozio-eredua baliozkotu behar duten startupen hasieraz ari garenean, horrelako finantzaketa eskasa izaten da.

Ohikoa da, eta gero eta gehiago eskatzen da, startupak baliabide propioekin eta ingurune handitukoarekin (FFF finantzaketa ospetsua) finantzatzea. 

Horrez gain, administrazio publikoek ekintzailetza sustatzen eta bultzatzen duten laguntza- eta pizgarri-mekanismoak sortu dituzte. Laguntza horiek, une eta neurri egokian emanda, ekosistemaren garapena ahalbidetzen duten osagarriak dira, egokitzat jotzen diren startup-moten fluxu konstante eta gero eta handiago bat egoteko aukera ematen baitute.

Aipatutako finantzaketaz eta ohiko banku-finantzaketaz gain, ekintzaileen ekosisteman duten eraginagatik eta duten garrantzi-mailagatik (ezinbestekoa da), inbertitzaileek egindako kapital-ekarpenak nabarmendu behar dira; aukera hori ez da egokia proiektu guztietarako, baina bai startupentzat, kontzeptu “garbienean”, are gehiago “inbertigarrak” badira (startuparen balizko eskalagarritasunarekin eta errentagarritasunarekin oso lotuta dagoen “abizena”).

Ekintzaileek inbertsiogileengan baloratu behar dituzten puntu kritikoetako batzuk, dirutik harago, honako hauek dira: Smart Money eskaintzea, hau da, inbertitzaileak dirua emateaz gain, dirua baino are baliotsuagoa izan daitekeen beste balio diferentzial bat eskaintzea (sektorea ezagutzea eta esperientzia izatea, kontaktuak, bezeroak…); zer pertsonarekin egongo naizen harremanetan; zer inbertsio-politika dituen, dibertsifikazio-moduari dagokionez (kuantitatiboa, sektoriala…); geroko inbertsio-errondetan inbertitzeko konpromisoa hartzen badu, zer partaidetza-, harreman- eta kontrol-irizpide dituen ebaluatzea (bazkideen ituna, sozietate-egitura, gobernu-organoetan sartzea ala ez sartzea, gehieneko eta gutxieneko %...); zer desinbertsio-politika dituen X. urtetik aurrera (6-7 urte, batez beste), eta Y urtea baino lehen guztiz irteteko politika; errentagarritasun-helburua; EXITen definizioa… Azkenik, garrantzitsua da ere jakitea zer egoeratan dagoen eta zer inbertsio- eta desinbertsio-egutegi dituen. 

B) FINANTZAKETAREN FASEAK EDO ETAPAK

Irudian ikusten denez, startup baten finantzaketa-etapak bat datoz, neurri handi batean, haren garapen-ziklo bakoitzarekin; izan ere, maila horietako bakoitzeko eskakizun ekonomiko zehatzak inbertitzaile-mota jakin batek betetzen ditu.

Fase hauek bereizten dira: Pre Seed (hazi aurreko fasea), Seed (hazia), Early Stage, Growth Stage (edo hedatze-fasea) eta Late Stage (edo Exit Stage).

 

• PRE-SEED

Lehen fase honetan, ekintzaileek negozio-ideia eta produktua hautatu eta forma ematen diete, eta, “gutxieneko produktu bideragarri” bat sortu eta gertu edo eskuragarri dituzten bezeroekin probak eginez, merkatuan izango lukeen balioa aztertzen dute. 

Orduan erabakitzen dute kapital propioa ala ingurunetik lortutakoa (Family, Friends and Fools, FFF) erabiliko duten, edo Business Angels (BA) delakoetara edo inkubagailu-azeleragailu publiko nahiz pribatuetara jotzen dute finantzaketa bila, ideiari buru-belarri ekin, taldea osatzeko beste ekintzaileren aurkitu, eta konpainia eraikitzea lortzeko asmoz.

 

• SEED

Ekintzaileek produktua garatzen dute merkaturatu arte, balio-proposamen diferentzial bat egiten dute eta lehenengo salmenta errealak lortzen dituzte, proposatutako negozio-ereduaren arabera; lehen erabiltzaileekin, hipotesiak baliozkotu eta lehen bezeroak erakartzen dituzte.

Etapa honetan, inbertitzaileak dira business angelsak (estrategikoak, sektorea ezagutzen dutenak, kontaktuak dituztenak…), azeleragailuak eta garapen-fase honetan eta startuparen bertikalean espezializatutako arrisku-kapitaleko zenbait funts. Duela gutxi beste aukera batzuk ere sortu dira, adibidez, equity crowfunding plataformak, nahiz eta plataforma horiek, gero eta gehiago, ondorengo faseetan esku hartzen duten, inbertsio-erronda handiagoen osagarri gisa.

Ekintzaileak due diligence prozesuak “pairatzen” hasten dira, eta administrazio-kontseiluan lehen inbertitzaileak sartzen dira, bazkideen itunean inbertitzaileen eskubideak negoziatu ostean.

 

• EARLY STAGE

Fase honetan, startupa ETE bihurtzen da. Ekintzaileek negozio-eredua eskalatu behar dute, hedatzen eta nazioartera zabaltzen hasi, eta pertsona-kopuruan ere hazi, lehiakide gero eta azkarragoak dituzten bitartean; horrela, merkatuan leku bat izatea lortuko dute.

Lehiakideekiko duen posizioa mantendu edo hobetu ahal izateko, startupak beste inbertsio-erronda batzuk lortu beharko ditu, batez ere arrisku-kapitaleko funtsenak, eta osagarri gisa, honako hauek: A) smart kapitala emango dioten inbertitzaileak eta/edo B) inbertsio-erronda osatuko duten inbertitzaileak (Equity Crowdfundingeko PFPak). Inbertsio-erronda horiei A eta B serieko erronda deritze.

 

• GROWTH (EXPANSION) AND LATER STAGE

Startupak heldutasunera iritsi dira (dagoeneko enpresa bat dira), hedatu dira eta erabat baliozkotu dute beren negozio-eredua eta irabaziak lortuz eskalatzeko gaitasuna. Kapital-gehigarri bat bakarrik behar dute bultzada gisa, enpresa global bat sortzeko prozesua amaitzeko eta/edo estrategia oldarkorreko merkaturen bat menderatzeko.

Etapa hauetako finantzaketa- eta inbertsio-eragiketak (C, D… serietakoak, bai eta burtsara irtetekoak ere) Private Equitysen edo arrisku-kapitaleko funts handien bidez egin ohi dira.

 

• EXIT STAGE

Inbertitzaile guztien helburua Exita da. Hau da, startupeko partaidetzak saltzea (denak, edo gutxienez mozkinak jaso nahi dituzten inbertitzaileenak), eta, startupak tamaina handi samarra lortu duenean, hainbat modutan egin daiteke: startupa beste konpainia bati salduz, aurrekoak ateratzea ahalbidetuko duten inbertitzaile berriak sartuz, ekintzaileek inbertitzaileen zatia erosiz edo burtsara aterata (gero eta ohikoagoa).

 

3) BALORAZIOA
Startuparen balorazioaren kontzeptuaz hitz egiten hasi aurretik, galdera honi erantzun behar diogu: noiz eta zergatik da beharrezkoa enpresa bat baloratzea?
Startup bat baloratzea beharrezkoa da inbertsio-erronda bat lortuko denean, non inbertitzaileek startuparen ehuneko jakin bat eskuratuko duten, diru-kantitate jakin baten truke.

Hasierako faseetan, startupak oraindik adierazlerik, historikorik eta abar ez duenean, eta negozio-eredua baliozkotu ez duenean, ohiko inbertsio-mekanismoa (salbuespenak salbuespen) kapital-handitzea da, partaidetzen % bat eskuratzeko (ez startup osoa). Mekanika horretan, kapitalak hitzartutako erabilera batzuk soilik izan ditzake, ahalik eta bizkorren konpainiaren balioa handitzea (eta balorazioa) lortzeko eta konpainiaren garapenean aurrera egiteko, hurrengo faseetara.

Kapital-handitze bakoitzaren emaitza gisa, kapital-erronda bakoitzaren aurreko inbertitzaileen diluzio “naturala” gertatzen da (startuparen kapitalaren ehuneko bera mantentzeko, berriz ere kapitala jarri behar dute hurrengo errondan).
Startuparen lehen faseetan (hazi-aurrea eta hazia), talde ekintzailearen eta lortutako mugarri apurren araberakoa da nagusiki balorazioa (eta inbertitzaileen ikuspuntutik, taldearen gaitasunaren araberakoa, helburuak betetzeko eta inbertsio-errondan proposatutako adierazleak lortzeko). Startupa heltzen doan heinean, balorazioa gero eta gehiago adierazleetan oinarrituta egiten da (aukeratzen den balorazio-ereduaren arabera), eta taldearen pisua ere nahitaezko faktorea da, baina ez da nahikoa.

Agian, edozein enpresaren alderdirik arazotsuena haren balorazioa nola egin behar den erabakitzea da, egungo finantza-kanonen arabera ulertezina eta dibergentea delako.

Inbertsio-erronda bat hitzartzen denean, pre-money eta post-money balorazioaren terminoak azaltzea komeni da: pre-money balorazioa inbertsioaren kapitala sartu aurretik startupari egindako balorazioa da, eta post-money balorazioa, berriz, startupak kapital-ekarpena egin eta berehala duen balioa, hau da, pre-money balorazioa gehi errondan egindako kapital-ekarpena. Beraz, inbertitzaile berriek errondan eskuratutako ehunekoa hauxe izango da: egindako kapital-ekarpena, zati post-money balorazioa.

Zifra horiek lortzeko, startupa helduagoa denean (enpresa baten antz handiagoa duenean) irizpide ekonomiko-finantzarioetan (merkatuko balioa, konparazioa, venture capital method, kutxa-fluxuak...) oinarritutako balorazioa egiteko aukera ematen duten metodoak eta adierazleak (trakzioa, fakturazioa, EBITDA…) dauden arren, hasierako faseetan inbertsioak baloratzeko “sen ona” behar da, eta esperientzia, alde guztientzat “justua” izango den akordio bat ezartzeko; mekanismo subjektibo bat da, startupa zenbatean baloratu behar den hausnartzeko aukera emateaz gain, inbertitzaileak apurka sartzeko aukera eman eta startupa gobernatzeko eta kapitala banatzeko irizpide logiko eta sinesgarri bat ere ezartzen duena.

Hasierako mekanismo subjektibo hori sinplifikatuz, balorazioa, kostuaren ikuspegiaren gainetik (“orain arte zenbat inbertitu da?”, batez ere denboraz ari bagara), oso lotuta dago galdera hauekin: zenbat diru behar du startupak?, eta trukean, startuparen zer ehuneko lagatzeko prest gaude?

Horrez gain, kontuan hartu behar dugu zer “plazan” gauden: baliagarritzat jotzen diren balioak ez dira berberak Espainian, eta, adibidez, Erresuma Batuko edo Estatu Batuetako merkatuan (ezta Bartzelonan eta Bilbon ere); dagokion merkatuko industriaren “prezioetara” egokitu behar da.

Hasierako fase horietan, kontuan hartu behar dugu Rodolfo Carpintierrek dioena: “Zein da startup baten balioa? Norbaitek harengatik ordaindu nahi duena”.